Hemşinlilerin ermeni kimliklerini korumak için yaptıkları kahramanca mücadelelerlerinden biridir Ter Karapet’în hikayesi.

18.yy’ıın başlarında, birçok Hemşinli aileler Karadere Vadi’sinde yaşarlardı (Trabzon’un Araklı yöresinde). Vadinin yüksek yaylalarında okulları ve kiliseleri vardı. Hemşinliler çok cesaretli, gururlu ve çalışkan insanlar olarak bilinirlerdi.

Aynı yerde, Müslüman Türkler Hemşinlilerle komşu olarak yanyana yaşadılar. Onların arasında karşılıklı saygı vardı.

Toroslu Koyü’nde yaşamış olan Ter Karapet (şimdi Trabzon Kayaiçi’nde), Karadere Vadi’sinin en yüksek rütbeli rahibidir. O ellili yaşlarda uzun boylu, güçlü, beyaz saçlı, ve mavi gözlü, uzun siyah cübbe giyer ve elinde de kalın bir sopa taşırdı.

Ter Karapet Hemşin’i turlar ve herkes tarafından sevilir ve saygi gösterilirdi bazi Türkler tarafından bile.

Sürmene’de, aşırı dindar Hocalardan biri olan Mehmet Raufoğlu tüm Pontusları (Hemşinli, Rum ve Laz) müslüman yapmak için yemin etmişti ve onları kendi kimliklerini, dillerini, kültür ve dinlerini unutmaları için zorlamıştır.

Raufoğlu Kuran-I Kerim’deki 2:256 bölümüne önem vermemiştir.

{Dinde zorlama olmamalı…}

1780 yılının ilk bahar başlarında , 200 militan organize ederek barışcıl  Hemşin köylülerine saldırmış ve islam dinine zorlamıştır. İlk olarak Karadere’nin Hemşin Köyü’nde , köylülere dinlerini değiştirmek için kilisenin önünde toplanmalarını söyledi. Ama hiçkimse yoktu. Köylüler kendi kimliklerini, dillerini unutmayı bir de Raufoğlu’nu kendi Hocaları olarak Kabul etmeyi reddettiler.
Raufoğlu çok kızgındı. Eğer dinlerini değiştirmezlerse ve kendisini Hoca olarak kabbul etmezlerde, evlerini yıkmakla tehdit etti.

Karadere’nin her köyünde Raufoğlu aynı cevabı duydu. Hemşinlilerin kendi kimliklerine, dinlerine ve Ter Karapet’e çok sadık olduklarını biliyordu.

Bir hafta sonra, Raufoğlu adamını Ter Karapet’i yakalatmak üzere Toroslu’ya gönderdi ama tüm köylüler onu köyün girişinde durdurdular. O da tüm köye askerleriyle saldırmaya karar verdi.

O gün Kutsal Cumartesiydi ve Hemşinliler Paskalya Bayramı’nı kutlamak için hazırlanıyorlardı. Orada aileler kiliseye gider ve duanın ardından geniş bir masanın etrafında toplanarak birlikte öğre yemeği yerlerdi. Öğle yemeğinin ardından, Tulum ve Horon vardı.
Onların son Paskalyaları olduğunu bilmiyorlardı…

Raufoğlu kendi halkı ve 850 Türk askeriyle berbaer Toroslu’yu kuşattı. Köylüler kilisedeydi ve Ter Karapet is onların başındaydı. Der Garabet 5 cesur adamla köyün girişine gitti ve Raufoğlu’nu karşıladı:

Raufoğlu: “ Hemşin halkının dinini islamlaştırmak ve kiliseyi camiye dönüştürmek için geldik. Siz Türk olacaksınız ve bizim kardeşlerimiz, ben ise Karadere’nin Hocası olacağım.”

Ter Karapet: “ Biz özgür doğduk ve özgür kalacağız. Hiçbirşey bizim kimliğimizi değiştiremez.”

Raufoğlu: “Ter Karapet, sadece dininizi değiştirerek insanların hayatlarını kurtarabilirsin!”

Ter Karapet: “ Biz her zaman komşu olduk ve öyle de kalacağız. Size ve de dininize saygı duyarız ve siz de böyle yapmalısınız. Türkler Türk, Hemşinli ise Hemşinlidir, kimse bir diğerinin dinini değiştirmek için zorlayamaz. Tanrı bize hoşgörülü olmayı ve herkesi sevmeyi öğretti.
Eğer Tanrı’ya inanıyorsan, barışalım adamlarını ve de askerlerini çek git…

Raufoğlu: “İmansız Der Garabet bu senin son şansın. Kabul etmelisin yoksa saldıracağız, insanları öldüreceğiz ve köyü yağmalayacağız.”               

Ter Karapet: “Toroslu’ya girmenizin tek yolu beni öldürmektir…”

Raufoğlu emir verir…

Askerler köye saldırdılar ve Ter Karapet’in durduğu kiliseye yaklaştılar. Onların silahlarına karşın, Ter Karapet’in gözünde ışıltı, elinde de asası vardı. Bu yaşlı adamın gurulu ve de kahramanca cesareti vardı.

Askerler onu öldürdüler, onlardan biri baltayla başına vurdu ve anında ölerek yere düştü. Boğazını, ellerini ve ayaklarını kılıç ile kestiler. Kanı tüm kilisenin kapısındaydı…

Savaş devame tti ve köylüler vazgeçmediler. Bir sürü kadın ve çocuk vahşice öldürüldü.
Raufoğlu kiliseye girdi ve camiye dönüştürmek için herşeyi yıkmalarını emretti. Savaş devam etti. Kimileri Der Garabet’in vücudundan bir parka alarak kaçmayı başardılar diğerleri ise öldürüldüler.

Daha sonra, Dağlarda onu yakmayı başardılar.

İleriki haftalarda, geri kalan Karadere köylerine de saldırdılar ve bir sürü insan öldürdüler. Hayatta kalanlar ise islam dinine zorlandılar.
Tüm kiliseler camiye dönüştürüldü.

Ter Karapet gurulu ve cesur Hemşinli’nin ruhunu temsil etmektedir. O hayatını kendi toprağı ve de milletine verdi. O ve de onun gibi kahramanlar sayesinde Karadeniz’in kuzey, doğu ve güney sahillerinde Hemşinliler hala varlıklarını sürdürmektedirler.

Toroslu’dan Hemşinli Ter Karapet her zaman hatırlanacak.